Stap 1: Zorg voor duidelijke afspraken en een eerste koers
Formuleer een voorlopige koers en betrek daarbij verschillende perspectieven, bijvoorbeeld van zorgmedewerkers, cliënten, leidinggevenden, ICT, privacy en kwaliteit. Het kan ook helpen om te bedenken en beschrijven hoe je als organisatie AI níet wilt gaan inzetten. Begin met wat je met AI wilt bereiken AI-geletterdheid vraagt dat medewerkers weten wat hun organisatie met AI wil bereiken en welke waarden en grenzen daarbij belangrijk zijn. Begin niet bij wat technisch mogelijk is, maar begin met vast te stellen wat je doel als organisatie is met AI. Niet iedere mogelijke toepassing levert betere zorg op. De waarde voor cliënten en medewerkers moet het uitgangspunt blijven. Inventariseer AI-toepassingen Medewerkers op de werkvloer gebruiken AI al. Ook als de organisatie haar koers nog bepaalt. Breng daarom in kaart welke toepassingen medewerkers gebruiken en maak praktische basisafspraken:
- Maak duidelijk welke AI-tools medewerkers mogen gebruiken.
- Maak duidelijk welke informatie zij daarin mogen invoeren.
- Leg uit hoe zij AI-uitkomsten moeten controleren en waar zij terechtkunnen met vragen of fouten.
- Spreek af wie verantwoordelijk is voor besluiten over AI.
Zo ontstaat snel richting, zonder te doen alsof alle vragen al zijn beantwoord. Gebruik ervaringen uit de praktijk om de voorlopige koers verder te ontwikkelen tot een breder gedragen visie.
Stap 2: Stimuleer het leren werken met AI
Leidinggevenden hoeven geen AI-expert te zijn om AI geletterdheid te stimuleren. Ze kunnen wel veilige experimenteerruimte bieden en AI op de teamagenda zetten. Door ook hun eigen twijfel, fouten en onverwachte AI-antwoorden te delen, maken ze van fouten geen reden om AI-gebruik te verbergen, maar een aanleiding om samen te leren.
AI-gebruik is een vaardigheid
Je leert het door te doen. Geef medewerkers daarom ruimte om binnen veilige kaders te oefenen. Laat ze bijvoorbeeld een samenvatting maken, ideeën verzamelen of een vraag aanscherpen. Vergelijk onderling antwoorden en bespreek wat er bruikbaar was, wat er klopte, wat niet klopte of ontbrak en welke informatie wel en niet ingevoerd mocht worden. Zo leren medewerkers AI-uitkomsten beoordelen: niet blind overnemen, maar ook niet direct afwijzen. AI kan ondersteunen, maar neemt de verantwoordelijkheid niet over.
Bespreek voorbeelden uit de praktijk
Herkenbare scenario’s uit de zorgpraktijk maken het gesprek concreet. Denk aan AI bij rapportages, cliëntbrieven, interne documenten, etc. Vergelijk met elkaar en bespreek steeds: wanneer helpt AI, wat moet de medewerker zelf beoordelen en wanneer kan een fout gevolgen hebben?
Stap 3: Stem de aanpak af op rol, toepassing en AI-profiel
Alle medewerkers hebben basiskennis nodig over de werking, mogelijkheden en beperkingen van AI. Wie regelmatig met een specifieke AI-toepassing werkt, moet ook weten hoe je de uitkomsten beoordeelt en wat je doet bij fouten of twijfel. Leidinggevenden en adviseurs hebben kennis nodig over bijvoorbeeld beleid, privacy, kwaliteit en verantwoordelijkheden.
Houding en ervaring verschillen
Vilans ontwikkelde eerder met partners vier digitypes voor de omgang met digitale technologie. Die zijn niet speciaal voor AI ontwikkeld, maar helpen wel om ondersteuning af te stemmen. Een e-learning kan goed passen bij een AI-vaardige professional of AI-enthousiasteling. Een AI-starter of aarzelende AI-gebruiker heeft mogelijk meer aan een eenvoudig stappenplan, oefenen in een kleine groep of hulp van een vertrouwde collega, AI-coach of digicoach.
Je kunt aftrappen met een workshop, die je afstemt op de doelgroep, maar daarna begint het eigenlijk pas. Medewerkers hebben ook praktische voorbeelden, oefenmomenten, gesprekken in het team en laagdrempelige hulp nodig. Zo groeit een leercultuur waarin medewerkers vragen stellen en samen ontdekken wat AI aan hun werk toevoegt.
Begin klein en praktisch
Wacht niet op een perfect AI-beleid. Begin met duidelijke kaders, een eerste koers, ruimte om te oefenen en aandacht voor verschillen tussen medewerkers. Leg vragen uit oefenmomenten vast: die laten zien welke afspraken, kennis en ondersteuning nog ontbreken. Zo wordt AI geen los experiment van enkele voorlopers, maar een onderwerp waar de organisatie bewust, veilig en praktisch mee leert werken.
Tips voor leermiddelen
In juni 2026 werd het platform AI-geletterdheid in de zorg gelanceerd. Bekijk de beschikbare leermiddelen. Of wijs medewerkers op de e-learnings over de zorg bij de Nationale AI-Cursus.
Bron: Vilans